Türkistan’ın mirasını ve Hoca Ahmed Yesevi Türbesi’ni konu alan sergi, 20 Kasım’da Belarus’un Nesvizh kentinde açıldı. Azret Sultan Müze-Rezervi, özgün mimari parçaları, el yazmalarını ve maketleri bir araya getirdi. Saray kompleksindeki sergi 17 Aralık 2026’ya kadar gezilebilecek.
12. yüzyıldan pişmiş toprak karolar, 14. yüzyıldan seramikler ve sır parçaları, mayolika, mozaikler ve tarihî yazıtların fotoğrafları, “Gök Mavisi Sırın Gizemi” sergisini oluşturuyor. Kazakistan Kültür ve Enformasyon Bakanlığının açıklamasına göre sergi, Türkistan’ın mirasına ve Hoca Ahmed Yesevi Türbesi’nin mimarisine odaklanıyor.
Seçki, kentin tarihindeki farklı dönemleri bir araya getiriyor. Düzenleyen kurumların açıkladığı en eski eserler 12. yüzyıla ait. Bugünkü Yesevi Türbesi’nin inşası ise daha sonra, 14. yüzyılın sonunda başladı. Bu ayrım, sergiyi Türkistan’ın mimari mirasının farklı tarihsel katmanları üzerinden okumayı sağlıyor.
Türbenin içi ve dışı
Nesvizh’te anıtın iki maketi sergileniyor. Biri iç yapıyı ve odaların yerleşimini, diğeri ise yapının genel mimari görünümünü gösteriyor. Özgün bezeme parçalarıyla birlikte bu maketler, tek bir karodan bütün yapıya uzanan iki farklı bakış ölçeği sunuyor. Kazakistan’ın Belarus Büyükelçiliği, 20 Kasım’daki açılışa ilişkin haberinde bu eserleri doğruluyor.
UNESCO’ya göre türbe, bugünkü Türkistan olan Yesi kentinde, Timur’un emriyle 1389–1405 yılları arasında inşa edildi. Timur’un ölümünün ardından çalışmalar durdu ve yapının bazı bölümleri tamamlanamadı. Anıtta çalışan Fars ustalar, daha sonra Semerkant’ta da kullanılan mimari ve yapısal çözümleri burada denedi.
Kompleks 35 mekândan oluşuyor ve türbe ile cami işlevlerini bir arada taşıyor. Geometrik desenler ve yazıtlar mimarinin bir parçası: duvarları sırlı karolar süslüyor, kubbe kasnaklarında ise Kur’an metinleri yer alıyor. Böylece müze vitrinindeki küçük seramik parçaları, çok daha büyük bir yapıyı anlamak için somut bir başlangıç noktası oluşturuyor.
Yazıtlar, el yazmaları ve şecere
Serginin bir başka bölümü yazılı kültüre ayrılmış. Ziyaretçiler, kûfi yazıtların ve Arap hat sanatının fotoğraflarını görebiliyor. Bu görüntüler, yazıyı süslemeler ve seramik kaplamayla birlikte mimari bezemenin bir parçası olarak inceleme fırsatı veriyor.
Yesevi’nin manevi ve düşünsel mirasına ayrılan bölümde el yazmaları, “Nesebname” şeceresi ve takipçilerinin eserleri bulunuyor. Anıt üzerindeki yazıtlardan kitaplara kadar farklı metin taşıyıcıları aynı ziyaret güzergâhında bir araya geliyor. Düzenleyen kurumlar bu bölümü, Yesevi öğretisinin Türk dünyasının kültürel gelenekleri üzerindeki etkisiyle ilişkilendiriyor.
Saray kompleksinde 17 Aralık’a kadar
Sergiye Belarus’taki Nesvizh Ulusal Tarih ve Kültür Müze-Rezervi ev sahipliği yapıyor. Türkistan’daki Azret Sultan Müze-Rezervi tarafından hazırlanan sergi, Kazakistan’ın bağımsızlığının 35. yıl dönümüne adanmış.
Her iki mimari kompleks de UNESCO Dünya Mirası Listesi ile bağlantılı. Yesevi Türbesi 2003’te, Nesvizh’teki Radziwill Ailesi’nin Mimari, Konut ve Kültür Kompleksi ise 2005’te listeye alındı. Bu sergi iki yeri somut bir müze işbirliğiyle buluşturuyor: Türkistan’dan gelen eserler ve maketler, Belarus’taki saray kompleksinde gösteriliyor.
“Gök Mavisi Sırın Gizemi”, 17 Aralık 2026’ya kadar açık kalacak. Yer ve tarihler, Kazakistan Büyükelçiliğinin duyurusunda belirtiliyor.
Fotoğraf: Adam Harangozó / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Türkistan’daki Hoca Ahmed Yesevi Türbesi, 25 Temmuz 2018. Arşiv fotoğrafı.


