Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, 2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandı. 5 Ekim’de açıklanan ödül, araştırmacıların seçili sinir hücrelerinin etkinliğini ışıkla kontrol etmesini sağlayan optogenetiğin temelindeki keşiflere verildi.

Her şey tek hücreli alglerin ışığı nasıl algıladığı sorusuyla başladı. Hegemann ve Nagel, kanalrodopsin adlı ışığa duyarlı bir proteini inceledi. Işık etkisiyle hücre zarında bir kanal açan bu protein, yüklü parçacıkların geçmesini sağlayarak hücrenin elektriksel durumunu değiştiriyor.

Deisseroth bu yaklaşımı nöronlarda kullanılacak şekilde geliştirdi. Bilim insanları seçili hücrelere ışığa duyarlı bir proteinin genini aktarıyor, ardından ışık darbeleriyle bu hücreleri etkileyebiliyor. Yöntemin adı, iki temelini birleştiriyor: optik ve genetik.

Araştırmacılar böylece belirli hücrelerin beyinde hangi rolü oynadığını sınayabiliyor. Bir nöron grubunun etkinliğini değiştirip bunun hayvanın davranışını nasıl etkilediğini gözlemleyebiliyorlar. Bu tür deneyler, yalnızca birlikte görülen olaylarla neden-sonuç ilişkisini ayırt etmeye yardımcı oluyor.

Optogenetik, sinir devrelerini inceleyen laboratuvarların araçlarından biri hâline geldi. Ancak hayvan deneylerinde elde edilen bir sonuç, insanlar için hazır bir tedavi olarak kabul edilemez. Bu ödül, beyin hastalıklarının tümüne yönelik bir tedaviyi değil, keşifleri ve bir araştırma yöntemini onurlandırıyor.